طب ائمه هداة اثنی عشر

Font Size

Screen

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel

مقالات

left direction
right direction

گز

  • مشاهده در قالب PDF

اسم من «گز» است!

من از ويتامين هاى مختلفى سرشارم، شفابخش بوده و داراى فلزات گياهى مى باشم خوردن من، نرمى استخوان را معالجه مى‌كند و ميكربهاى ناخوشى زا را از بين مى برد من و گز علفى دو برادر جزو گروه «انگبين»هاى غذايى هستيم، و انگبين هاى ديگر مثل شير خشت - بيد خشت - ترنجبين - شكرگز - شكر تيغال همه جزو دسته ى انگبين‌هاى دارويى هستند...

معرفي و مشخصات گز يا گزانگبين

ما دو برادر هر دو ايرانى و از انگبين هاى مخصوص ايران بوده، و در جاهاى ديگر تاكنون به عمل نيامده ايم. در اصفهان با من شيرينى مخصوصى به نام «گز» مى سازند و با برادرم شيرينى ديگرى به نام باسلق ساخته مى شود. تهيه گز و باسلق با شكر خالص نوعى تقلب است.

در زبان فارسى به من گز انگبين و گز خوانسار مى گويند. در عربى(من) مى گويند و در زبان انگلييسي مرا « Tamarix gallica » مي‌نامند و در تورات و قرآن مجيد از ما به نام(من والسلوى) ياد شده است. ما همان مائده ى آسمانى هستيم كه خداوند براى قوم يهود فرستاد و آنها از آن در مدت چهل سال سرگردانى تغذيه كردند تا به سر حد كنعان رسيدند و دسته‌اى از آن ها قدر ما را ندانستند. از حضرت موسى(ع) سير - پياز و عدس خواستند. عده اى در شرح اين مائده نوشته اند كه صمغى بود كه طعم شهد داشت. در جاى ديگر نوشته اند عسلى بود كه بر روى درختان مى نشست و بعضى گفته اند كه ترنجبين بود. در زبان فرنگى به ما «مان» مى گويند و انواع و اقسام زيادى داريم كه سى نوع آنها شهرت دارند و معلوم نيست آنچه به نام مائده بر يهوديان فرستاده مى شد كدام نوع ما بوده است.

با توجه به خط سير قوم بنى اسرائيل، مائده آنها نوعى شكرك و انگبين است كه در روى نوعى زبان گنجشك توليد مى شود و خواص آن شبيه انگبين هاى ايرانى است و به همين جهت است كه آنرا در اروپا انگبين «اروپايى ايران» مى نامند. من در اينجا خود و برادرم گز علفى را كه از بهترين نوع انگبين غذايى هستيم، به شما معرفى مى كنم و چگونگى پيدايش خود را شرح مى دهم تا شما در زندگانى موجود كوچكى كه پشه گز نام دارد، سير و سياحت نماييد و از اسرار ما انگبين ها مطلع شويد.

تركيبات شيميايي گزانگبين

من داراى چندين نوع ويتامين از جمله « A » - « B » - « 1B » - « C » و قند و الكل طبيعي هستم، و مقدارى صمغ و لعاب و مواد معدنى و عوامل زنده در بردارم و از اين حيث و از نظر خواص شبيه ساير انگبين ها مى باشم. براى بدست آوردن من بايد پرده اى از پوست بز پهن كنند. زيرا به علت داشتن صمغ و لعاب چسبنده بوده و به پارچه مى چسبم. اين پرده پوستى را زير درخت گون گز پهن مى كنند و يك غربال روى آن مى گذراند و بعد با يك چوب دستى به برگها و ساقه ها مى زنند تا تمام محصول آنها از غربال گذشته روى پرده ريخته شود.

گزانگبين نوعي عسل طبيعي

انگبين ها چنانچه در عسل گفته شد، شهدى هستند كه حشراتى پس ‍ از مكيدن نيكنوش از شيره ى پرورده گياهان آن هارا مى سازند. اسرار ساختمان انگبين ها هنوز بر دانشمندان كشف نشده، و با پيشرفت علم هنوز در پرده ى ابهام باقى مانده است. همينقدر مى دانند كه اين حشرات پس از مكيدن شيره پرورده ى گياه آنرا به كيسه اى كه در بدن خود دارند مى برند و در آن جا تبديل به شربتى شيرين مى نمايند كه اين شربت پس از خارج شدن از بدن آنها منعقد شده و به صورت عسل يا انگبين در مى آيد. ساختن مواد قندى بوسيله اين موجودات مخالف با اصول شناخته شده‌ى زيست شناسى است، زيرا مواد قندى در طبيعت به عهده ى گياهان قرار دارد كه سبزينه اى آنها در اثر تابش نور آفتاب، گاز كربن هوا را گرفته و تبديل به قند مى نمايند.

حشره‌اي به نام پشه‌گز

ساختن مواد قندى بوسيله حشرات مغاير اصول طبيعت بوده، چگونگى آن معلوم نيست، اين گياه كه به عربى به آن طرفا - طرفة المن واتل گويند، درختچه اى است زيبا كه در بيشتر نقاط ايران و چند كشور ديگر مى رويد، ولى چون در آن نواحى پشه گز وجود ندارد، تنها در خوانسار توليد گزانگبين مى كند - در ايران البرز مخصوصا مرو آباد و عباس آباد، نزديك پل جاجرود - در جنوب ايران شيراز، سواحل خليج فارس، آبادان، بوشهر - در مغرب ايران دره بازوفت و همچنين در كرمان و بلوچستان به عمل مى آيد، ولى همانطور كه گفتم در اين نواحى پشه گز وجود ندارد تا بتواند از شيره ى اين گياهان نوشيده و مرا بسازند، ولى با مطالعاتى كه بوسيله نويسنده ى زبان خوراكيها به عمل آمده، بارور كردن اين گياهان بسيار ساده بوده و مى‌توان با يك طرح وسيع محصول بسيارى بدست آورد و رقم بزرگى بر صادرات كشور افزود. پشه گزها نحل هاى كوچكى هستند كه در برگهاى و ساقه هاى گون گزخانه مى سازند و از شيره ى پرورده ى اين گياه قشنگ تغذيه مى كنند و از نيكنوش آن كه شفاى مردم در آن است شهدى مى سازند تا آيتى براى انديشمندان باشد. اين نحل هاى كوچك زندگانى شيرين و اسرارآميز مخصوص به خود دارند و كندوى آنها ساقه و برگهاى گون گز مى باشد. از اين كه من اين پشه ها را نحل مى خوانم تعجب نكنيد. همانطور كه پرندگان انواع و اقسام كوچك و بزرگ، از شتر مرغ تا مينج دارند، زنبورهاى عسل نيز انواع و اقسام كوچك و بزرگ دارند و ما براى شناسايى بيشتر آنها را در سه دسته به شما معرفى مى كنيم.

1 - دسته اول همان زنبورهاى عسل هستند كه چندين نژاد به رنگ هاى گوناگون دارند و انگبين آنها عسل ناميده مى شود. به اين دسته از حشرات در عربى نحل و در فارسى زنبور عسل - منج و منگ مى گويند.

2 - دسته دوم نحل هاى كوچكى هستند به اندازه پشه، كه ما با اجازه خوانندگان آنها را منجك مى ناميم. مهمترين اينها، پشه گز و پشه ون مى باشد كه اولى مرا كه گز انگبين نام دارم مى سازد و ديگرى برادر خارجى مرا كه «ون انگبين» است توليد مى كند. حشره ى سازنده شكر تيغار را هر چند جزو قاب بالان است مى توان منجك ناميد.

3 - دسته سوم منج ها موجودات بسيار ريزى هستند كه با چشم غيرمسلح ديده نمى شود و چون براى اولين باز نويسنده كتاب زبان خوراكيها آنها را پيدا كرده و در زندگانى اسرارآميز آنها تفحص نموده، آن ها را «ميكرو منج» ناميده است. چون نيش اين دسته به حد كافى بلند نيست و نمى تواند شخصا گياه را بمكد. در شكافهاى مصنوعى كه بدست انسان ايجاد مى شود، و از شكافهايى كه حشرات ديگر بر درخت وارد مى آورند، استفاده كرده و شيره درخت را كه از آن شكافها بيرون مى آيد، ميدان فعاليت خود كرده و تبديل به انگبين مى نمايد. مانند بيد خشت كه به روى نوعى بيد به عمل مى آيد. پس براى بدست آوردن انگبين دو عامل ضرورت دارد، يكى منج مناسب و ديگرى درخت مخصوص آن، همانگونه كه براى ساختن پيله ابريشم نوغان و درخت توت هر دو لازم است. حال براى اينكه زبان خوراكيها تنوع بيشترى داشته باشد و خوانندگان بتوانند به اسرار طبيعت آشنا شوند، چگونگى زندگانى و پيدايش پشه گز را شرح مى دهيم تا صاحبان تفكريى به عظمت دستگاه آفرينش برده و اين جهان را سرسرى تصور ننمايند.

حشره‌اي كه گزانگبين توليد مي‌كند

پشه گز حشره كوچكى است از دسته نازك بالان و جزو دسته ى منجك ها و با اينكه سالها است در ايران زندگى مى كند، معذلك مردم ايران جز اهالى خوانسار آنرا نمى شناسند و آنها نيز اين موجود را خلق الساعه تصور كرده، و نمى دانند از كجا مى آيد و به كجا مى رود. همين‌قدر مى دانند كه در اوايل پاييز ناگهان ميليون ها پشه گز در فضاى خوانسار ظاهر مى شود و پس از ساختن گزانگبين از بين مى رود. حال چگونگى پيدايش اين موجودات را شرح مى دهيم. در اوايل شهريور ناگهان خيل پشه گزها را در فضاى گز زارها مى بينيد كه از برگ و ساقه هاى گون گز تغذيه مى كنند و در اين موقع ماده ها سنگين شده به سوى پايين آمده، در روى گون گز نشسته و تخم خود را كه در حدود 75 عدد است در ساقه فرو برده، مخفى مى سازند و خود از بين مى روند. اگر زمستان سخت و برفى باشد، تخم آنها بيشتر دوام آورده و بهتر مانده و سال آينده محصول بيشترى گز انگبين بدست مى آيد. در بهار كه درختان بيدار شدند و برگ نو آوردند، تخم پشه گزها بوسيله شيره ى گياهى بالا رفته و به صورت لكه هاى سفيدريزى روى برگ ظاهر مى شوند و كم كم برگ گون گز پيچيده شده و كندوى مناسبى براى خانواده ى آنها درست مى شود و به تدريج رنگ لكه ها سياه شد، و حشرات نمايان گرديده و مرا كه گز انگبين نام دارم مى سازند. در اوايل شهريور شهد من به صورت اولين فرآورده از دمبرگ سرازير مى شود. به اين محصول گرده مى گويند. كم كم رشد منجك ها از كندوى برگى خود به سوى ساقه پيش مى آيند و در هوا پرواز مى كنند. اين پشه گزها داراى دو شاخك، چهاربال و شش پا هستند. شكم آنها بندبند بوده، و در هر بند مقدارى انگبين ذخيره شده كه مقدارى از آنرا به صورت گرده در برگ، و بقيه را در چند نوبت به صورت كمان روى ساقه ها مى نشانند و چون اين كمان ها شبيه ستاره است، به اين محصول ستاره مى گويند. شكرك آن ها بلورين و شيرين است. همانطور كه قبلا اشاره شد اين نحل هاى كوچك نيكنوش گون گز را مكيده و آنرا به شكم بند بند خود مى فرستند. و در آنجا در اثر يك سلسله اعمال نامعلوم تبديل مى نمايند.

از شهد من يك نوع شيرينى به نام گز مى سازند كه طرز ساختن آن به شرح زير است

طرز ساختن گز

هم وزن من آب را در پاتيل جوش بياوريد. بعد آتش را كم كنيد و مرا به تدريج در آن ريخته به هم بزنيد تا حل شوم، بعد اين شربت را با پارچه يا صافى صاف كنيد تا علفها و تفاله هايى كه با من مخلوط است گرفته شده، شربتى صاف بدست آوريد. بعد اين شربت را مى گذاريد تا لرد آن ته نشين شود، بعد چند دانه سفيده اى تخم مرغ را زده و به آن اضافه كنيد و بعد با يك جاروب تميز قنادى آنرا بزنيد تا جرم آنرا بگيرد و مجددا صاف كنيد. بعد برابر نصف آب گز شكر اضافه كنيد و حرارت دهيد تا به حدى غليظ شود كه اگر يك قطره از آنرا بين انگشت شست و انگشت مجاور آن گذاشته از هم باز كنيد پنج شش نخ توليد كند. بعد بجوشانيد تا به ده نخ برسد، بعد خلال بادام يا پسته و كمى هل در آن ريخته، به هم بزنيد تا به خوردش رود، بعد در روى يك سينى كه كمى آرد روى آن باشد ريخته و بعد برداشته با دست يا ماشين به صورت گز لقمه اى يا گرد در آوريد و پس از سرد و خشك شدن، آنرا باز ميان آرد ريخته و بسته بندى نماييد.

ساختن گز و باسلق با شكر نوعى تقلب محسوب مى شود و همانطور كه گفتيم، گز را بايد گز انگبين و باسلق را با گز علفى ساخت. معمولا گز را نصف و ثلث مى گويند و آن موقعى است كه ميزان من كه گز انگبين هستم، در آن نصف يا ثلث باشد.

مشخصات گز خوب

گز خوب بايد 35 درصد گز انگبين، 35 درصد شكرسرخ و سى درصد مغز پسته يا بادام داشته باشد. گز خوب بايد ترد و شكننده بوده، در دهان به راحتى باز شود و دهان را خنك نمايد. گز با اينكه در ساختن آن مقدارى شكر به كار مى رود خنك بوده و گرمى ندارد.

خواصي ديگر از گزانگبين

من مانند ساير انگبين ها شفابخش و مفيد بوده و داراى فلزات گياهى و ويتامين هاى گوناگون هستم كه شرح مفصلى آنها را در انگبين هاى دارويى خواهيد خواند. با اين فرق كه آنها به مقدار كم ملين و به مقدار زياد مسهل مى باشند و من با اينكه به مزاج لينت مى دهم، خاصيت مسهلى ندارم و هر قدر مرا زياد بخوريد ناراحت نخواهيد شد - خوردن من نرمى استخوان را معالجه مى كند و ميكرب هاى ناخوشى زا را از بين مى برد. براى تهيه گز نمى توان از گز علفى كه آنرا نيز به نام گز انگبين مى فروشند استفاده كرد.

گز علفى

اسم من گز علفى است و از انگبين هاى غذايى هستم. انگبين من از نوعى بلوط بدست مى آيد. در ايران نام اين درخت بلوط گز مى باشد. در لرستان به آن «ماز» و در كردستان به آن «پرو» مى گويند. در سواحل بحر خزر نيز به مقدار زياد به عمل مى آيم. از اين درخت غير از ميوه دو محصول ارزنده ى ديگر بدست مى آيد يكى من هستم كه علاوه بر مصرف دارويى نوعى شيرينى با من مى سازند كه به نام باسلق است و آنهايى كه اين شيرينى را با شكر درست مى كنند، گناه بزرگى مرتكب مى گردند. دومين محصول بلوط گز نوعى «مازو» است كه به آن «برارمازو» يعنى برادر مازو، و قلقات و كلكا و گاهى «برارمازى» مى گويند.

شكرك من روى برگ بلوط گز در اثر نوعى ميكرومنج توليد مى­شود و من قطره قطره از آن مى چكم و براى جمع آورى من كافى است ظرفى زير درخت بگذارند تا روى زمين ريخته نشوم. منافع طبى من همانند گز انگبين است، با اين فرق كه من صمغ و لعاب بيشتر داشته، براى نرم كردن سينه مفيدتر مى باشم. بقيه ى منافع ما را در شير خشت مطالعه فرماييد.

منبع: دكتر غياث‌الدين جزايري، زبان خوراكيها

اوقات شرعی



آمار بازدیدکنندگان

185امروزmod_vvisit_counter
738دیروزmod_vvisit_counter
6624این هفتهmod_vvisit_counter
7445هفته گذشتهmod_vvisit_counter
22921این ماهmod_vvisit_counter
22499ماه گذشتهmod_vvisit_counter
723124کل بازدیدهاmod_vvisit_counter

امروز: 03 آبان 1393

آرشیو مطالب

نظرسنجی

نظرشما در مورد محتوای مطالب سایت چیست؟






نتایج